Brezilya'da Göç ve Oturum İşlemleri

Brezilya göç sistemini Lei nº 13.445/2017 — *Lei de Migração* (Göç Kanunu) — ile yeniden kurdu. Kanun Kasım 2017'den bu yana yürürlüktedir ve Decreto nº 9.199/2017 sayılı yönetmelikle uygulanmaktadır. Yerini aldığı 1980 tarihli *Estatuto do Estrangeiro* (Yabancılar Statüsü) askerî yönetim döneminde kaleme alınmıştı ve yabancıyı her şeyden önce bir güvenlik meselesi olarak görüyordu. Yeni kanun göçmeni hak öznesi olarak tanımlar ve şu ilkeler üzerine kuruludur: • Göçün suç sayılmaması — usulsüz statü idari bir sorundur, hiçbir koşulda ceza hukukunun konusu değildir • Kamu hizmetlerine erişimde Brezilyalılarla eşit muamele • Göç statüsü ne olursa olsun sağlık ve eğitime evrensel erişim • Takdire bağlı bir lütuf değil, korunan bir hak olarak aile birleşimi • Çatışma veya afet nedeniyle yerinden edilenler için insani kabul Bunun pratik karşılığı şudur: Brezilya içindeyken statüsünü kaybeden bir kişi, kural olarak ülkeden çıkmadan durumunu düzeltebilir. Süreci dört kurum paylaşır: Ministério das Relações Exteriores (Dışişleri Bakanlığı) yurt dışında vize verir, Polícia Federal (Federal Polis) yerleşikleri tescil eder, Ministério da Justiça (Adalet Bakanlığı) oturum izinlerinin çoğuna karar verir ve Conselho Nacional de Imigração (CNIg) — Ulusal Göç Konseyi — yatırımcı, yönetici ve emeklilere ilişkin ölçütleri belirleyen *Resoluções Normativas* (düzenleyici kararlar) çıkarır. Eşiklerin kanun değişmeden değişmesinin nedeni budur.

Ziyaretçi vizesi (VIVIS) turizm, iş görüşmeleri, kongreler ve transit geçişi kapsar: 90 gün, bir kez uzatılabilir ve herhangi bir 12 aylık dönemde en fazla 180 gün. Brezilya kaynaklı ücretli çalışma yasaktır. Birçok ülke vatandaşı vizeden muaftır; ancak 10 Nisan 2025'ten itibaren Amerika Birleşik Devletleri, Kanada ve Avustralya vatandaşları yeniden vize almak zorundadır ve başvuru çevrimiçi eVisa olarak yapılır. Geçici vizeler (VITEM) amaca göre numaralandırılmıştır: 1. VITEM I — araştırma, öğretim veya akademik faaliyet 2. VITEM II — Brezilya'da tıbbi tedavi 3. VITEM III — insani kabul 4. VITEM IV — dil kursundan doktora araştırmasına kadar öğrenim 5. VITEM V — önceden alınmış oturum iznine dayalı çalışma 6. VITEM IX — yatırım ve yönetici görevlendirmesi 7. VITEM XI — aile birleşimi 8. VITEM XIII — Mercosur oturumu 9. VITEM XIV — emekliler ve dijital göçebeler dâhil politika kategorileri Tarihsel olarak VIPER diye anılan daimî oturum artık ayrı bir vize sınıfı değildir: 2017 kanunu uyarınca süresiz oturum izni niteliğindedir ve yatırımcı ile aile yollarında baştan verilir, diğer hâllerde geçici oturumun dönüştürülmesiyle elde edilir.

Her biri bir CNIg kararıyla belirlenen üç yatırım yolu vardır. Eşikler real cinsinden sabittir ve dönem dönem güncellenir; bu nedenle para transfer etmeden önce güncel tutarı mutlaka teyit edin. Şirkete yatırım — Resolução Normativa nº 13/2017. Brezilyalı bir şirkete yurt dışı kaynaklı en az 500.000 R$ yatırım yapan yabancı gerçek kişi, süresiz oturum izni alabilir. Başvuru, istihdam veya gelir yaratma potansiyelini somut biçimde ortaya koyan bir Yatırım veya İş Planı ile desteklenir. Yatırımın inovasyona ya da temel veya uygulamalı bilimsel ve teknolojik araştırmaya yönelmesi hâlinde 150.000 R$'lik indirimli eşik geçerlidir — girişim kurucularının yoludur. Para, kayıtlı bir döviz işlemiyle ülkeye girmeli ve Banco Central do Brasil nezdinde tescil edilmelidir. Gayrimenkul — Resolução Normativa nº 36/2018. Tamamlanmış veya inşa hâlindeki en az 1.000.000 R$ değerinde kentsel taşınmaz da oturum hakkı doğurur; eşik Kuzey ve Kuzeydoğu bölgelerinde %30 daha düşüktür — yaklaşık 700.000 R$. Bu, sermayeyi São Paulo–Rio ekseninin dışına yaymak için konulmuş bilinçli bir teşviktir. Oturum başlangıçta iki yıla kadar verilir, yenilenebilir ve ardından süresiz izne dönüştürülebilir. Her iki yol da eşi veya birlikte yaşanan partneri ve bakmakla yükümlü olunan çocukları kapsar; hiçbiri yatırımcıyı Brezilya'da tam zamanlı yaşamaya mecbur bırakmaz.

İstihdama dayalı göçte süreci işveren başlatır ve sıralama her zaman aynıdır: önce izin, sonra vize. Birinci adım. Brezilyalı işveren, Ministério do Trabalho e Emprego (Çalışma ve İstihdam Bakanlığı) bünyesindeki Coordenação-Geral de Imigração Laboral (CGIL) nezdinde elektronik Migrante Web sistemi üzerinden oturum izni başvurusu yapar. Dosyada adayın nitelikleri belgelenmelidir — tipik olarak diploma ve iki yıl deneyim ya da ilgili alanda dokuz yıllık tecrübe — ayrıca iş sözleşmesi ve şirketin kuruluş belgeleri sunulur. Kararlar *Diário Oficial da União*'da (Resmî Gazete) yayımlanır. İkinci adım. Yayım sonrasında başvuran, izin referansı, pasaport, adli sicil belgesi ve fotoğraflarla birlikte bir Brezilya konsolosluğundan VITEM V talep eder. Vize, iznin süresi kadar — yaygın olarak iki yıla kadar — geçerlidir ve süresiz oturuma dönüştürülür. Yönetici yolu. Resolução Normativa nº 11/2017, Brezilyalı bir şirkette yabancı yatırımcıyı temsil eden administrador, müdür, direktör veya üst düzey yöneticiyi kapsar; koşul, atanan her yönetici için en az 600.000 R$ tutarında yurt dışı kaynaklı yatırımın belgelenmesidir. İşverenlerin İş Kanunu'ndaki "üçte iki kuralını" gözden kaçırmaması gerekir: çalışanların ve bordronun üçte ikisi kural olarak Brezilyalı olmalıdır.

Aile birleşimi, Brezilya göç hukukunun en güçlü ve en az bilinen yanıdır; birçok başvuran için en hızlı yol da budur. Bir Brezilya vatandaşı ya da hâlihazırda ülkede oturum sahibi bir yabancı şu kişileri sponsor edebilir: • Eş veya birlikte yaşanan partner — aynı cinsiyetten partnerler ve noter huzurunda tescil edilmiş *união estável* (fiilî birliktelik) ilişkileri dâhil • Reşit olmayan veya bakmakla yükümlü olunan çocuklar ve üvey çocuklar • Bakım ilişkisinin kanıtlandığı hâllerde anne-baba ve diğer üstsoy • Reşit olmayan veya bakmakla yükümlü olunan kardeşler, torunlar ve torun çocukları Aile üyesi Brezilyalıysa oturum baştan süresiz verilir ve iş piyasasına erişim derhâl açılır. Bu statü gerçek bir koruma da sağlar: kanun, velayeti veya ekonomik bakımı altında Brezilyalı çocuğu bulunan ya da ayrı yaşamadığı Brezilyalı eşi olan kişinin sınır dışı edilmesini yasaklar. Ayrıca Madde 66 uyarınca Brezilyalı bir çocuk veya eş, vatandaşlığa kabul için gereken oturum süresini dört yıldan bir yıla indirir. Başvuru yurt dışından VITEM XI olarak yapılabileceği gibi, Brezilya'da hukuka uygun biçimde bulunan bir kişi için doğrudan Polícia Federal nezdinde de yapılabilir — genellikle daha hızlı olan yol budur.

Brezilya'daki istihdam dışı oturumların büyük bölümünü, düzenleyici kararlarla yaratılmış üç kategori oluşturur. Emekliler ve maaş alanlar — Resolução Normativa nº 40/2019. Emekli olan veya dul-yetim aylığı alan başvuran, Brezilya'ya döviz cinsinden aylık en az 2.000 ABD doları transfer ettiğini belgeleyerek hak kazanır; bu tutar başvuranı ve en fazla iki bakmakla yükümlü olduğu kişiyi kapsar, ilave her kişi için aylık tutar artırılır. Gelirin yalnızca devlet emekli aylığı olması gerekmez — kira veya yatırım getirisi gibi düzenli tamamlayıcı gelirler de kabul edilir. Dijital göçebeler — Resolução Normativa nº 45/2021. Yurt dışında yerleşik bir işveren nezdinde çalışan veya sözleşmeyle hizmet veren uzaktan çalışanlar, aylık en az 1.500 ABD doları gelir ya da en az 18.000 ABD doları banka bakiyesi ve Brezilya'da geçerli sağlık sigortası belgeleyerek bir yıllık, yenilenebilir oturum alır. Brezilyalı müşterilere çalışmak bu statüde yasaktır. Mercosur Oturum Anlaşması. Arjantin, Uruguay, Paraguay, Bolivya, Şili, Peru, Kolombiya ve Ekvador vatandaşları yalnızca vatandaşlıklarına dayanarak oturum alır — iş teklifi, yatırım veya gelir şartı aranmaz. Geçici oturum iki yıldır; sona ermesinden önceki 90 gün içinde meşru geçim kaynağının belgelenmesiyle daimî oturuma dönüşür.

Vize ülkeye girişi sağlar; kişiyi pratik anlamda "yerleşik" hâline getiren şey ise girişten sonra yapılan tescildir. Bu adımın atlanması en sık yapılan ve en pahalıya mal olan hatadır. Polícia Federal tescili. Geçici veya daimî vizeyle giren herkes, girişten itibaren 90 gün içinde Polícia Federal nezdinde tescil yaptırmak zorundadır. Randevular gov.br portalından alınır, federal harçlar GRU ödeme belgesiyle yatırılır ve biyometrik veriler randevuda alınır. Tescil sonucunda, eski RNE'nin yerini alan kalıcı göç kimlik numarası RNM (Registro Nacional Migratório) ile CRNM oturum kartı üretilir. Kart hazırlanırken — genellikle 15 ila 45 iş günü — statüyü aynı gün verilen protokol belgesi kanıtlar. CPF. *Cadastro de Pessoas Físicas* vergi numarası günlük hayatta çoğu zaman kartın kendisinden daha önemlidir: onsuz banka hesabı, kira sözleşmesi, gayrimenkul alımı, şirket ortaklığı veya cep telefonu aboneliği mümkün değildir. Receita Federal tarafından ücretsiz verilir ve seyahatten önce çevrimiçi olarak ya da bir Brezilya konsolosluğu aracılığıyla alınabilir — şiddetle tavsiye edilir.

Brezilya'da geçici statüden vatandaşlığa uzanan yol, uluslararası ölçekte alışılmadık derecede kısadır. Geçici kategorilerin çoğu, dayandığı gerekçe geçerliliğini koruduğu sürece yenilemede süresiz oturum iznine dönüşür. Olağan vatandaşlığa kabul (Madde 65) şu koşulları arar: 1. Brezilya hukukuna göre fiil ehliyeti 2. Brezilya'da en az dört yıl oturum 3. Başvuranın koşulları gözetilerek değerlendirilen Portekizce iletişim kurabilme yeterliliği 4. Ceza mahkûmiyetinin bulunmaması ya da kanuna göre memnu hakların iadesi Bir yıla indirim (Madde 66). Brezilyalı eşi veya partneri bulunup ondan ayrı yaşamayan, Brezilyalı çocuğu olan, Brezilya'ya kayda değer hizmet sunmuş ya da mesleki, bilimsel veya sanatsal yetkinliği nedeniyle tavsiye edilen başvuranlarda oturum süresi tek yıla iner. Portekizce konuşulan ülkelerin vatandaşları da kesintisiz bir yılın ardından hak kazanır. Olağanüstü vatandaşlığa kabul (Madde 67). 15 yılı aşan kesintisiz oturum ve ceza mahkûmiyetinin bulunmaması hâlinde vatandaşlığa kabul takdire bağlı bir lütuf değil, bir haktır. Brezilya çifte vatandaşlığa izin verir; sonradan Brezilya vatandaşı olanlar, vatandaşlıktan önce işlenmiş adi bir suç veya ispatlanmış uyuşturucu kaçakçılığı dışında iade edilemez.

Reddedilen veya sürüncemede kalan başvuruların çoğu esastan değil, usulden kaybeder. Süre aşımı. İzin verilen süreyi aşan kalış, Decreto nº 9.199/2017 uyarınca her gün için 100 R$, üst sınırı 10.000 R$ olan bir para cezasına tabidir. Ceza genellikle çıkışta tahakkuk ettirilir ve ödenene kadar ileriki vizeleri, yenilemeleri ve vatandaşlık başvurusunu tıkar. Göç suç sayılmadığı için durumu Brezilya içinden düzeltmek kural olarak mümkündür — ancak bu, havalimanında fark edilerek değil, planlı biçimde yapılmalıdır. Ziyaretçi vizesiyle çalışmak. VIVIS; toplantı, müzakere, saha ziyareti ve kongre katılımına izin verir. Brezilya kaynaklı bir kişi veya kuruma hizmet sunmaya ya da ondan ödeme almaya izin vermez. Ziyaretçi vizesiyle Brezilyalı bir müşteriye fatura kesmek sık rastlanan ve ağır sonuçlar doğuran bir hatadır; istenmeyen vergi mükellefiyeti bile yaratabilir. Tasdik. Brezilya Ağustos 2016'dan bu yana Lahey Apostil Sözleşmesi'ne taraftır; bu nedenle üye ülkelerden gelen resmî belgelere apostil gerekir, üye olmayan ülkelerin belgeleri ise konsolosluk tasdiki ister. Yabancı dildeki her belgenin ardından bir tradutor público e intérprete comercial — eyaletin *Junta Comercial*'i (ticaret sicili) nezdinde yemin etmiş *tradutor juramentado* — tarafından çevrilmesi zorunludur. Başka kişilerce, yurt dışındaki yeminli tercümanlar dâhil, yapılan çeviriler kabul edilmez. Adli sicil belgeleri kural olarak 90 gün geçerlidir.