Kanada'da Muhasebe ve Vergi Uyumu

Federal vergiler Canada Revenue Agency (CRA - Kanada Gelir İdaresi) tarafından yürütülür; idare kurumlar vergisini, GST/HST'yi ve bordro kesintilerini hem Ottawa adına hem de eyaletlerin büyük çoğunluğu adına tahsil eder. Her işletme dokuz haneli bir Business Number (BN - işletme numarası) ile tanımlanır. BN tek başına hiçbir işleve sahip değildir: faaliyet, BN'nin sonuna iki harfli bir tanımlayıcı ve dört haneli bir sıra numarası eklenerek oluşturulan program hesapları üzerinden yürür. • RC — kurumlar vergisi; T2 beyannamesi bu hesaba verilir • RT — GST/HST kaydı, beyannameleri ve ödemeleri • RP — bordro kaynak kesintileri ve T4 belgeleri • RM — ithalat/ihracat; malların CBSA gümrüğünden geçirilmesi için İki eyalet bu tablonun dışındadır. Québec kendi kurumlar vergisini Revenu Québec (Québec Gelir İdaresi) aracılığıyla, CO-17 beyannamesi üzerinden yönetir; ayrıca eyalet sınırları içinde GST'yi de QST ile birlikte kendisi uygular. Alberta kendi vergisini AT1 beyannamesiyle toplar. Diğer eyaletlerde tek bir federal beyanname her iki düzeyi birden karşılar. Beyanlar, ödemeler ve tarhiyatlar CRA My Business Account üzerinden yürütülür.

Kanada muhasebe standartları CPA Canada Handbook'ta toplanmıştır ve hangi bölümün uygulanacağı işletmenin niteliğine bağlıdır. • Bölüm I — IFRS, kamuya hesap verme yükümlülüğü olan işletmeler için zorunludur: menkul kıymetleri halka açık piyasada işlem gören şirketler ile bankalar, sigorta şirketleri ve fonlar gibi üçüncü kişiler adına güvene dayalı olarak varlık tutan kuruluşlar. • Bölüm II — ASPE (Accounting Standards for Private Enterprises - özel işletmeler muhasebe standartları) diğer bütün özel işletmelere açıktır ve Kanada'daki özel şirketlerin büyük çoğunluğunun kullandığı çerçevedir; eksiksiz bir standart setidir, yalnızca daha kısa ve uygulaması çok daha ucuzdur. • Bir özel işletme isteğe bağlı olarak IFRS'yi seçebilir ve yabancı ana şirketin konsolidasyonu IFRS'ye göre yapıldığında çoğu zaman bunu tercih eder. Kayıtlar Kanada'da tutulmalı ya da Kanada'dan elektronik olarak erişilebilir olmalı, İngilizce veya Fransızca düzenlenmeli ve ilgili oldukları vergi yılının sonundan itibaren altı yıl saklanmalıdır. Mali yıl sonu ilk T2 ile serbestçe belirlenir; bir vergi yılı 53 haftayı aşamaz. Denetim otomatik bir yükümlülük değildir. Halka arz edilmemiş bir CBCA şirketi, oybirliğiyle alınan ortaklar kararıyla denetçi atamaktan vazgeçebilir; kredi verenler de çoğu zaman bir sınırlı bağımsız denetim (review engagement) raporunu kabul eder. Güvence hizmetlerini ancak ruhsatlı bir Chartered Professional Accountant (CPA - yeminli profesyonel muhasebeci) verebilir.

Kanada'da bir vergi yükü her zaman iki sayının toplamıdır. Federal. Temel oran %38'dir. Bir eyalette elde edilen kazanç için uygulanan %10'luk federal indirim (abatement) bunu %28'e çeker; %13'lük genel oran indirimi ise küçük işletme indirimi kapsamı dışındaki aktif ticari kazanç için genel federal oranı %15'e düşürür. Eyalet. Her eyalet bunun üzerine kendi genel oranını ekler. 2025 itibarıyla bu oranlar kabaca Alberta'da %8 ile Prince Edward Island'da %16 arasında değişir; böylece kazancın nerede elde edildiğine göre toplam genel oran yaklaşık %23 ile %31 arasında oluşur. Dürüst hiçbir danışmanın Kanada için tek bir kurumlar vergisi oranı telaffuz etmemesinin nedeni bu açıklıktır. Dağıtım. Birden fazla eyalette işyeri bulunan bir şirket, vergiye tabi kazancını brüt hasılat ile ücret ve maaşlara dayanan iki faktörlü bir formülle eyaletler arasında paylaştırır; her eyalet kendi payına kendi oranını uygular. Kanada'da kurulmuş bir şirket mukim sayılır ve dünya geneli kazancı üzerinden vergilendirilir; yerleşik olmayan bir şirket ise Kanada'da yürüttüğü faaliyet ile vergiye tabi Kanada malvarlığı üzerinden, anlaşma korumaları saklı kalmak kaydıyla vergilendirilir.

Yabancı yatırımcıları en sık şaşırtan konu budur. Small business deduction (SBD - küçük işletme indirimi), aktif ticari kazancın ilk 500.000 CAD'lik kısmında — *iş limiti* olarak anılan tutarda — federal oranı %15'ten %9'a indirir. Eyaletler de kendi indirimli oranlarını ekler; bunlar Manitoba'da %0'dan başlar ve toplam küçük işletme oranını yaklaşık %9 ile %12 arasına getirir. Karşılaştırma için: toplam genel oran %23 ile %31 arasındadır. Ancak SBD yalnızca Canadian-Controlled Private Corporation (CCPC - Kanada kontrolündeki özel şirket) statüsündeki şirketlere açıktır. CCPC, Kanada'da mukim olan ve doğrudan ya da dolaylı olarak, hangi biçimde olursa olsun, yerleşik olmayanların, halka açık şirketlerin veya bu ikisinin birleşiminin kontrolünde bulunmayan özel bir şirkettir. Sonuç doğrudandır: yabancı bir ana şirketin Kanada iştiraki ya da kontrol hissesi yerleşik olmayan bir gerçek kişiye ait olan bir şirket CCPC değildir. Kârının ilk kuruşundan itibaren tam genel oranı öder. Temsilci ortak düzenlemeleri bu sonucu değiştirmez; test fiilî kontrolü de kapsar. CCPC statüsü ayrıca %35 oranındaki artırılmış ve iade edilebilir SR&ED teşvikinin de kapısıdır. Gerçek CCPC'lerde dahi iş limiti, 10 milyon CAD'i aşan vergiye tabi sermaye ve 50.000 CAD'i aşan pasif yatırım geliri nedeniyle aşınır; ilişkili şirketler ise tek bir limiti paylaşır.

Kanada'da mukim her şirket, her vergi yılı için bir T2 kurumlar vergisi beyannamesi verir - hiçbir faaliyetin bulunmadığı ve hiç vergi doğmadığı yıllar dâhil. Faaliyetsiz şirketler için istisna yoktur. Kanada'da faaliyet yürütmüş yerleşik olmayan bir şirket de beyanname verir ve kazancı bir anlaşmayla istisna edilmişse beyannameye Schedule 91'i ekler. Birbirinden farklı iki tarih vardır ve bunları karıştırmak pahalıya mal olur: 1. Beyan - mali yıl sonundan altı ay sonra. 31 Aralık'ta kapanan bir mali yıl, 30 Haziran'da beyan demektir. 2. Ödeme - yıl sonundan iki ay sonra; SBD'den yararlanan bir CCPC için üç ay. Yabancı sermayeli bir şirket CCPC olmadığından kısa olan iki aylık süreye tabidir. Faiz, ödeme tarihinden itibaren belirlenen oran üzerinden günlük bileşik olarak işler ve gider yazılamaz. Geç beyan cezası ödenmemiş verginin %5'i artı gecikilen her tam ay için %1'dir; ceza on iki aya kadar birikir ve tekrarlanan ihlallerde çok daha ağırlaşır. Geçici vergi taksitleri aylıktır; uygun küçük CCPC'ler için üç aylık olabilir. Cari yılda ya da önceki yılda ödenecek toplam federal ve eyalet vergisi 3.000 CAD veya daha az olduğunda taksit yükümlülüğü doğmaz. Şirketlerin çoğu beyannamesini elektronik olarak vermek zorundadır.

Kanada'da indirim mekanizması işleyen gerçek bir katma değer vergisi vardır - ancak oran, teslimin yapıldığı eyalete göre değişir. GST ve HST. Federal GST oranı %5'tir. Sisteme katılan eyaletlerde bu oran, CRA tarafından yönetilen tek bir Harmonised Sales Tax (HST - uyumlaştırılmış satış vergisi) içinde birleştirilir. 2025 itibarıyla: Ontario %13; New Brunswick, Newfoundland and Labrador ve Prince Edward Island %15; Nova Scotia, Nisan 2025'teki indiriminin ardından %14. Alberta'da ve kuzey bölgelerinde yalnızca %5'lik GST uygulanır. Ayrı eyalet rejimleri GST'nin üzerine biner ve indirim konusu yapılamaz - yani gerçek bir maliyettir, aktarılan bir kalem değil: • British Columbia — %7 oranında PST • Saskatchewan — %6 oranında PST • Manitoba — %7 oranında RST • Québec — Revenu Québec tarafından yönetilen %9,975 oranında QST Kayıt zorunluluğu, vergiye tabi teslimlerin art arda dört takvim çeyreğinde 30.000 CAD'i aşmasıyla doğar. Bu eşiğin altında isteğe bağlı kayıt genellikle yararlıdır, çünkü işletme girdileri için ödenen GST/HST'yi indirilecek vergi (ITC) olarak yalnızca kayıtlı mükellefler geri alabilir. Beyan sıklığı hasılata göre belirlenir: 1,5 milyon CAD'e kadar yıllık, 6 milyon CAD'e kadar üç aylık, bunun üzerinde aylık. Eyaletler arası satışlarda hangi oranın uygulanacağını teslim yeri kuralları belirler.

Personel istihdam etmek, bir RP program hesabı açmak ve ilk bordro döneminden itibaren kesinti yapmak anlamına gelir. Her maaş bordrosundan kesilenler: • Gelir vergisi — federal ve eyalet düzeyinde, işe giriş sırasında doldurulan TD1 formlarına göre • Canada Pension Plan (CPP - Kanada emeklilik planı) — 2025 için çalışandan %5,95, işverenden aynı oranda %5,95; 3.500 CAD'lik istisnanın üzerindeki ve yıllık tavana kadarki emekliliğe esas kazanç üzerinden, ayrıca bu tavanın üzerindeki bir dilim için %4 oranında CPP2 • Employment Insurance (EI - işsizlik sigortası) — çalışan primi her yıl yeniden belirlenir; işveren, çalışan priminin 1,4 katını öder Québec'te CPP'nin yerini daha yüksek oranlı ve Revenu Québec tarafından yönetilen Québec Pension Plan (QPP - Québec emeklilik planı) alır; buna ebeveyn sigortası planı ile Sağlık Hizmetleri Fonu eşlik eder - yani tek bordro beyanı değil, iki ayrı beyan. Ödeme dönemleri ortalama aylık kesinti tutarına bağlıdır: en küçük işverenler için üç aylık, çoğu işveren için ayın 15'ine kadar aylık, büyük işverenler için ayda dört kata kadar hızlandırılmış. Çalışanlara verilen T4 belgeleri ile CRA'ya verilen T4 Summary özetinin son tarihi şubat ayının son günüdür. Birçok eyalet ayrıca işveren sağlık vergisi uygular - Ontario ve British Columbia'nın EHT'si, Manitoba'nın katkı payı, Québec'in Sağlık Hizmetleri Fonu - ve bunlara iş kazası sigortası primleri (WSIB, CNESST) eklenir.

Bir Kanada şirketi yurt dışına para gönderdiğinde, Part XIII hükümleri yerleşik olmayanlara ödenen temettü, kira, gayrimaddi hak bedeli, yönetim hizmet bedeli ve ilişkili taraf faizine sabit %25 stopaj uygular. Sorumluluk alıcıya değil, ödeyene aittir. Kanada'nın gerçek bir avantajı: İlişkisiz taraflara ödenen olağan faiz, Part XIII'ten müstesnadır - kâra katılımlı borç faizi bunun dışındadır. Dolayısıyla üçüncü taraf finansmanı Kanada'dan hiçbir vergi sızıntısı doğurmadan çıkar. Anlaşma indirimleri. Kurumsal ortağın belirli bir asgari paya sahip olduğu hallerde temettü stopajı yaygın olarak %5'e, diğer hallerde %15'e iner; gayrimaddi hak bedellerinde oran sıklıkla %10'dur, bazı kategorilerde sıfırdır. İndirimden yararlanmak için lehtarın gerçek faydalanıcı olması, MLI kapsamındaki esas amaç testinin (principal purpose test) aşılması ve belgelendirmenin ödemeden sonra iade talep ederek değil, ödemeden önce tamamlanması gerekir. Kesilen vergi izleyen ayın 15'ine kadar yatırılır; NR4 belgeleri ve özeti 31 Mart'a kadar verilir. Regulation 105, yerleşik olmayan birinin Kanada'da fiilen ifa ettiği hizmetlerin bedeli üzerinden ayrıca %15 stopaj öngörür; bu tutar, önceden muafiyet belgesi alınmadıysa ancak Kanada'da beyanname verilerek geri alınabilir. Şube mi, iştirak mi? Kanada'da şube üzerinden faaliyet gösteren yerleşik olmayan bir şirket, önce işyerine atfedilen kazanç üzerinden normal kurumlar vergisini öder; ardından Kanada'da yeniden yatırıma dönüştürülmeyen vergi sonrası kâr üzerinden Part XIV kapsamında %25 şube vergisi öder. Bu, bir iştirakin katlanacağı temettü stopajının aynadaki yansımasıdır. Anlaşmalar bu oranı genellikle %5'e indirir ve çoğu zaman ilk 500.000 CAD'i istisna tutar.

Sınır ötesi gruplar üç ayrı kısıtla karşılaşır ve bunlar birbirinin yerine değil, üst üste uygulanır. Transfer fiyatlandırması. 247. madde, ilişkili taraflar arasındaki sınır ötesi işlemlerin emsallere uygun bedelle fiyatlandırılmasını zorunlu kılar. Eşzamanlı belgelendirme, T2'nin son verilme tarihi olan yıl sonundan altı ay sonrasına kadar hazır bulunmalı ve CRA'nın yazılı talebini izleyen üç ay içinde ibraz edilmelidir. Belgelendirme yoksa, net düzeltmelerin 5 milyon CAD ile brüt hasılatın %10'undan düşük olanını aşması hâlinde düzeltme tutarının %10'u oranında ceza uygulanır. Ceza vergi üzerinden değil düzeltme üzerinden hesaplandığı için zararla kapanan bir yılda dahi doğar. Faizin gider yazılabilmesi, iki ayrı test: 1. Örtülü sermaye (thin capitalisation) — belirli yerleşik olmayanlara olan borçların faizi yalnızca 1,5:1 borç/özkaynak oranına kadar gider yazılabilir; kabul edilmeyen faiz, Part XIII stopajına tabi sayılan bir temettüye dönüşür. 2. EIFEL — aşırı faiz ve finansman giderlerinin sınırlandırılması rejimi, 1 Ekim 2023 ve sonrasında başlayan vergi yıllarında yürürlüktedir ve net faiz ile finansman giderlerini düzeltilmiş vergiye tabi kazancın %30'u ile sınırlar. Rejimde bir asgari tutar istisnası ve grup oranı seçimi bulunur. Bilgi beyannameleri: Yerleşik olmayan ilişkili taraflarla 1 milyon CAD'i aşan işlemler için T106; her yurt dışı iştirak için, yıl sonundan on ay sonra verilen T1134; maliyeti 100.000 CAD'i aşan belirli yurt dışı varlıklar için T1135. Her biri, vergi doğmuş olsun olmasın, beyanname başına ceza riski taşır.